Vandaag hoorde ik iets bijzonders op de 20 meter kortegolf amateurband. Een station uit Las Palmas — helder, vloeiend, maar nét een tikje… té perfect. Het viel me op: de stem had geen enkele hapering, geen accent, geen twijfelmoment. Gewoon strak, ritmisch en – eerlijk gezegd – wat onmenselijk. Zou het kunnen? Heb ik vandaag een AI gesproken op de band?
Die gedachte is misschien niet zo vergezocht als het klinkt. Kunstmatige intelligentie vindt tegenwoordig haar weg in zowat elk aspect van technologie, en de wereld van radioamateurs vormt daarop geen uitzondering. We zien het al bij digitale modi zoals FT8 en JS8Call, waar algoritmes en decoders steeds slimmer worden. Maar nu duiken er ook spraakgestuurde AI’s op, die in staat zijn om volwaardige QSO’s te voeren — of toch iets wat er heel sterk op lijkt.
AI met een call?
Er zijn inmiddels hobbyisten die AI inzetten om QSO’s automatisch te laten verlopen, compleet met realistische stemmen via tekst-naar-spraak technologie. Die stemmen zijn zó goed geworden dat het soms lastig is te onderscheiden of je met een mens of een machine spreekt. En dat is een interessante, maar ook wat ongemakkelijke realisatie. Want in onze geliefde hobby draait het uiteindelijk om menselijke communicatie, om het leggen van échte verbindingen.
Toch zijn er al systemen in gebruik die automatisch antwoorden geven, signalen analyseren of zelfs QSO’s loggen zonder menselijke tussenkomst. Vooral in contest-situaties of bij experimenten zie je dit vaker opduiken. Maar hoe zit dat met de regels?
Mag dit eigenlijk wel?
Volgens de meeste nationale amateurwetgevingen — ook die van Nederland — geldt dat menselijke bediening verplicht is. Volautomatische systemen mogen alleen binnen strikte kaders en vaak met toestemming. Een AI die zelfstandig gesprekken voert zonder menselijke controle? Dat schuurt aan tegen het grijze gebied van wat wel en niet toegestaan is.
Toch wordt er volop geëxperimenteerd. En zoals zo vaak loopt de technologie vooruit op de regelgeving. Het is dus niet ondenkbaar dat je tegenwoordig af en toe een “gesprekspartner” treft die geen hartslag heeft.
Hoe herken je een AI op de band?
Ze verraden zich soms. Een AI-stem klinkt vaak nét te perfect: zonder accent, zonder aarzeling, met een haast robotachtige beleefdheid. Ook de antwoorden zijn vaak kort, herhalend en missen die typische menselijke flair — een grapje, een pauze, een verspreking. Vraag je dus bij het volgende strakke signaal dat je hoort eens af: is dit een operator… of een algoritme?
De toekomst van de ether?
Of we dit nu een bedreiging vinden of juist een boeiende ontwikkeling, is aan ons als gemeenschap. Eén ding is zeker: de amateurband is volop in beweging. AI is geen toekomstmuziek meer — het is hier, en je kunt het horen. Soms zelfs live, op een heldere middag, vanuit Las Palmas.
Heel veel luisterplezier 73 René Koolenbrander
